Sturla Bang og Hilde K. Kvalvaag: Under

Det er knapt mogleg å føre nokon lenger inn i dystopien sine mørke bakgater enn det Bang og Kvalvaag gjer i denne ferske ungdomsboka. "Under" er første bok i trilogien "Søsteranarkistane".

Boka har fire hovudpersonar, som på kvar sin kant spelar ei viktig rolle for å drive handlinga framover. Først av alt er det Ela, som av hovudpersonane er den mest framtredande. Ho er ein naturleg leiar, og vert raskt eit symbol på opprøret som blussar opp allereie i starten av boka.

Ela tilhøyrer og jobbar i ein underjordisk by. Handlinga er lagt til ei fjern framtid, der jordas befolkning har blitt nær utrydda heile tre gongar. Byen ho bur i består utelukkande av barn og ungdom. Frå tid til annan forsvinn eit og anna barn, og dei vert fortalt at dei har flytta til andre delar av byen. Ela avslører den grusame sanninga, og kjem i opposisjon til den diktatoriske leiaren Ingmor, som har sine eigne planar med dette merkelege samfunnet.

Dei andre hovudpersonane er Skåne, Vida og Sika. Skåne er ein barndomsven, som har blitt verva til å bli soldat. Denne rolla trivst han svært dårleg i. Vida hjelper Ela i kampen mot Ingmor, og viser henne at det finst fleire sider av byen enn ho har visst om. Til sist er det Sika, då, som knapt er å finne i forteljinga, men likevel spelar ei nøkkelrolle. Ho er Ela si veslesøster, og alt Ela ynskjer er å hjelpe henne ut av byen og i tryggleik. Først må ho finne henne att, og kan den mystiske "Gröna Engor" hjelpe henne med det...?

"Under" er ei fantasirik, dyster og språkleg fargerik bok. Ord og vendingar hentar inspirasjon frå både svensk og kinesisk (Byen heiter då også Zeijang-Volvo!), og nyttar moderne, lettlest nynorsk. Dette er ei bok for alle som er glade i fantasy og dystopiar, og forteljinga tilfører sjangeren noko heilt nytt!

Randi Fuglehaug: Papelina

Temaet flukt er vel meir aktuelt enn nokosinne, og det er mange barn som opplever å måtte forlate heimen sin. I boka "Papelina" gjer Randi Fuglehaug og Jill Moursund ein god jobb med å vise korleis dette kan opplevast.

Papelina er ei lita papagøyejente som bur saman med familien sin i jungelen. Ein dag får foreldra eit brev, og vi merkar stemningsskiftet i teksten. Det går frå leik til forvirring og redsle. Papelina forstår ikkje kva som skjer, men som vaksne lesarar får vi gode hint i bildene om at krigen er på veg.

Familien må flykte, og faren prøver å halde humøret til familien oppe med mykje tull og tøys. Likevel er det som ei tung sky ligg over reisa, og dei kjem snart fram til det store havet. Det er for stort til å fly over, så dei må sitje i ein tettpakka båt. Etter ei dramatisk overfart, kjem dei til slutt fram til målet. Det er ikkje noko slott som ventar dei der.

Boka kan vere god som utgangspunkt for samtale med barna om krig, og korleis barn kan oppleve det å vere på flukt. Forfattaren får fint fram barnets perspektiv i forteljinga, og illustrasjonane er uttrykksfulle og spelar godt saman med teksten. Dette er rett og slett ei fin bok!

Linda Klakken: Dumme, dumme hjarte

"Dumme, dumme hjarte" er ei fersk feelgood-bok frå Samlaget, i fin språkdrakt og eit svært aktuelt tema for målgruppa; forelsking.

Klara er hovudperson, og observerer korleis det står til med kjærleikslivet til menneska rundt henne: Broren, som ein dag er lett og lukkeleg, og neste dag låser seg inne og er sur. Stian, som stadig finn grunnar til å vere i nærleiken av henne. Faren, som ser ut til å leve i si eiga verd og ikkje vise interesse for nokon. Dette siste bestemmer Klara seg for å ordne opp i...

For hennar eigen del er ho forvirra, og veit ikkje heilt kva ho føler. Ikkje før ei ny jente kjem flyttande frå Oslo, og dansar ballett som den lettaste ting i verda.

Boka er lettlest, og retta mot born i mellomtrinnsalder/tidleg ungdomsskulealder.

Kari Stai: Tankespinn

Kari Stai er truleg mest kjent som forfattaren av "Jakob og Neikob"-bøkene. No er ho ute med boka "Tankespinn", som er ei flott bok om vennskap og det å møte uynskte endringar.

Ada og Rolf er bestevener, og er stadig ute på fantastiske reiser i fantasien. Kanskje er det dørmatta som er eit flygande teppe, eller kastanjetreet i hagen som vert ein romrakett.

Ein dag flyttar Vilde inn i nabolaget, og Rolf vil plutseleg heller leike med henne. Ada si verd stoppar opp, og ho kjenner seg utanfor. Då vil ho forsøke å vinne tilbake vennskapet ved å gje den beste bursdagsgåva til Rolf. Problemet er berre at ho ikkje har pengar, så ho stel ein 200-lapp frå mora si pengebok. Då har ho plutseleg to problem å hanskast med; Vennskapet som held på å rakne, og det dårlege samvitet som forfylgjer henne. Heldigvis får ho hjelp til å løyse begge deler.

Dette er ei fint illustrert bok, og teikningar og tekst utfyller kvarandre og gir ein ekstra dimensjon til historia. For eksempel er det dårlege samvitet avbilda som ein gedigen torsk som skremmer henne (forøvrig den same torsken som er avbilda på 200-lappen...), og bildet der alt raknar og mora får vite kva ho har gjort og kva ho strevar med, er berre nydeleg:

Tematisk passar nok boka best for born i småskulealder, men dei fine teikningane og den gode teksten vil også vaksne ha glede av!

Maria Parr: Keeperen og havet

Det er nokre år sidan førre roman frå Maria Parr, men boka "Keeperen og havet" er verdt heile ventetida!

Vi møter att Trille og Lena som bur i den vesle bygda Knert-Mathilde. Dei er blitt nokre år eldre, Lena har så smått begynt å kalle stefaren Isak for pappa og det flyttar inn ein ny familie i huset til Oppoverbakke-Jon. Farfar er fortsatt ute med sjarken sin og fiskar, og no drøymer han om å fange storkveita.

Trille og Lena opplever store endringar i liva sine i det sommarferien går over i nytt skuleår. Plutseleg er det ikkje så enkelt å vere på fotball-laget lenger, Lena går motvillig til keyboard-timane i musikkskulen og Trille prøvar å finne ut kva som kan gjere inntrykk på den nye jenta i huset til Oppoverbakke-Jon.

Boka inneheld alvorlege tema, som venskap, forelsking, sjukdom, alderdom og misunning, men også mykje humor og sprø innfall. Desse er det i hovudsak Lena som står for, og karakteren Lena er eit litterært funn det er umogleg å ikkje bli glad i!

Trass i ein del trøbbel og motbakke, er det mykje som kan løysast med ein god dose kreativitet og mykje hjelp frå dei som står rundt og vil ungdomane vel. Og Lena er ikkje den som lar seg stoppe av forlis, orkanar eller urettferdige fotballtrenarar!

Boka passar særleg godt for born i mellomtrinnsalderen, men også vaksne vil finne mykje å glede seg over i denne flotte, nye historia frå Maria Parr sin penn.

Jessica Shiefauer: Når hundene kommer

"Når hundene kommer" er eit intenst drama på to frontar: For det første handlar det om Isak og Ester, som innleiar eit forhold på starten av sommaren. Kjærleiken er godt skildra, og vi fyljer utviklinga i forholdet tett.

For det andre handlar det om Anton, Isak sin veslebror. Medan Isak er oppteken av Ester, legg verken han eller nokon andre merke til at Anton er på veg inn i noko han snart vil miste kontrollen over. Noko som vil endre liva til alle personane i boka på ein drastisk måte.

Schiefauer tek utgangspunkt i hendingar som skjedde i hennar eiga heimbygd då ho var ung, og skildrar godt korleis tilfeldige hendingar kan leie oss inn på ukjente og nye stiar - på både godt og vondt. Og det er særleg det vonde som pregar forteljinga i "Når hundene kommer".

Det er ei gripande og sterk historie, og det er ikkje så merkeleg at boka vart kåra til årets svenske barne- og ungdomsbok i 2015!

Frida Nilsson: Ishavspirater

Med denne boka har Frida Nilsson servert oss ei spennande og fantasifull odyssé-forteljing. Boka har blitt samanlikna med Astrid Lindgren sin litteratur, og måten å bygge opp forteljinga på kan ha ein del til felles med bøker som Mio, min Mio og Brødrene Løvehjerte.

Pirathøvdingen Hvithode terroriserar innbyggjarane på alle øyane i ishavet. Piratane hans stel rett og slett barn, og tek dei med seg til ein uviss skjebne på piratøya. Rykta går om ei diamantgruve, og at barna vert utnytta som gruvearbeidarar og sjeldan overlever særleg lenge på øya.

Når Siri si veslesøster vert bortført av piratane, bestemmer ho seg for å gjere noko ingen andre torer; Ho vil utfordre Hvithode og befri søstera. Dermed startar ei farleg ferd over havet, og ho møter både gode og onde menneske. Redselen for piratane er stor, og lenge ser det ut som ho må møte dei aleine.

Forteljinga tek stadig nye vendingar, alt etter om personane ho møter hjelper henne vidare, eller set kjeppar i hjula for prosjektet hennar. Dette gjer forteljinga om Siri si reise svært fascinerande, og her skjer noko heile vegen. Med på vegen får vi også ein del rettferdig harme frå Siri si side - ho er frustrert over egoismen ho møter på reisa, og kor grådige menneska kan vere.

Lurar du på korleis reisa til Siri arta seg, er det berre å lese boka. Den er vel verdt tida!